Giriş: Neden Önemli?
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Huzur romanı (1949), Türk edebiyatında Doğu-Batı sorununun en derinlikli işlendiği, "bireyin iç dünyasını esas alan" romanların zirvesidir. Roman, adı "Huzur" olmasına rağmen, baştan sona bir "huzursuzluk" hikayesidir. Bu huzursuzluk; aşkta, toplumsal hayatta, musikide ve yaklaşan II. Dünya Savaşı'nın ayak seslerinde kendini gösterir.

Tanpınar bu eseri için şöyle der: "Huzur, benim kafamda çoktan beri mevcut olan bir 'İstanbul' ve 'Musiki' romanı fikriyle birleşti."

1. BÖLÜM: İHSAN (Hastalık ve Gerçeklik)

Roman, II. Dünya Savaşı'nın ilan edilmesinden bir gün önce, 31 Ağustos 1939 sabahı başlar. Başkahraman Mümtaz, çocukluğundan beri yanında kaldığı, babası gibi sevdiği amcası İhsan'ın hastalığıyla ve yaklaşan savaşın gerginliğiyle uyanır.

İhsan, zatürre geçirmektedir ve durumu ağırdır. Mümtaz, tüm gününü doktor bulmak, ilaç aramak ve hasta bakımıyla geçirir. İstanbul sokaklarında dolaşırken, gördüğü her şey ona geçmişi, çocukluğunu ve özellikle Nuran'a olan aşkını hatırlatır. Bu bölüm, romanın "şimdiki zaman" düzlemidir ve kasvetlidir.

2. BÖLÜM: NURAN (Aşk, Musiki ve Boğaziçi)

Romanın en uzun ve en lirik bölümüdür. Mümtaz'ın zihninde bir yıl öncesine dönülür. Bu bölüm, bir "Yaz ve Aşk" masalıdır. Mümtaz, eşinden boşanmış ve bir çocuğu olan Nuran ile tanışır. İkili arasında derin bir aşk başlar.

Bu aşk sadece iki kişinin birbirini sevmesi değil; İstanbul'u, Boğaziçi'ni ve Türk Musikisini sevmeleridir. Birlikte Emirgan, Kandilli, Üsküdar gezileri yaparlar; Mahur Beste dinlerler, Dede Efendi'den konuşurlar. Tanpınar burada, Doğu kültürünün estetik zirvesini Nuran karakteriyle somutlaştırır. Mümtaz için Nuran, kaybolan Osmanlı estetiğinin canlı bir temsilidir. Evlenmeye karar verirler.

3. BÖLÜM: SUAT (Bunalım, Kaos ve Ölüm)

Suat, romanın antagonist (karşıt) karakteridir. Nuran'a saplantılı bir şekilde aşıktır ama Mümtaz'ın aksine manevi değerlere inanmaz, nihilist (hiççi) ve hastalıklıdır. Suat, Mümtaz ile Nuran'ın mutluluğuna gölge düşürür.

Mümtaz ve Nuran'ın evlilik hazırlıkları yaptığı bir dönemde, Suat bir akşam onların evine gelir ve herkesin içinde kendini asarak intihar eder. Bu olay, romanın kırılma noktasıdır. Suat'ın cesediyle karşılaşan Nuran ve Mümtaz için "huzur" sonsuza dek biter. Nuran, bu ölümden kendini sorumlu tutar, büyük bir vicdan azabı çeker ve Mümtaz'dan ayrılarak eski kocasına dönmeye karar verir.

4. BÖLÜM: MÜMTAZ (Yalnızlık ve Çöküş)

Tekrar romanın başladığı güne, 31 Ağustos 1939'a dönülür. Mümtaz, elinde ilaçlarla eve dönerken radyolardan II. Dünya Savaşı'nın başladığı haberini alır. Aynı gün Nuran'ın barıştığı kocasıyla İzmir'e gideceğini öğrenir.

Mümtaz için dünya yıkılmıştır. Hem toplumsal (savaş) hem de bireysel (aşk acısı) felaketler üst üste gelmiştir. Mümtaz, bu yükü kaldıramaz ve bir zihinsel buhran geçirir. Merdivenlerde yığılır kalır. Roman, Mümtaz'ın "Onu bekleyecekti, o gelmeyecekti..." sayıklamalarıyla, tam bir belirsizlik ve huzursuzluk içinde sona erer.